ჩემპიონთა ლიგის პარადოქსი: რატომ ვერ ხვდება ევროპის დომინანტი შიდა ჩემპიონების უმეტესობა ელიტაში?

გასულ ზაფხულს, „ლუდოგორეცის“ მორიგი ბულგარეთის ჩემპიონობის აღნიშვნისას, ისტორიული ფაქტი გაიხსენა - მათ 14 ზედიზედ მოგებული ტიტულის მიხედვით მხოლოდ ვანუატუს (სამხრეთ წყნარი ოკეანის არქიპელაგი) „ტაფეა“ უსწრებდა. მსოფლიო რეკორდის გასამეორებლად მათ მხოლოდ ერთი ტიტული აკლდათ. თუმცა, ევროპის ერთ-ერთმა ყველაზე დომინანტმა კლუბმა ჩემპიონთა ლიგის ძირითად ეტაპზე უკვე ათი წელია ვერ ითამაშა - ისინი თითქოს ძალიან ძლიერები არიან შიდა ლიგისთვის, მაგრამ არასაკმარისად ძლიერები კონტინენტის ელიტისთვის. ეს ნათლად აჩვენებს უთანასწორობას ამ დელიკატურ ეკოსისტემაში. კვებითი ჯაჭვის სათავეში, ჩემპიონთა ლიგა, რომელიც 1992 წელს შიდა ჩემპიონებისთვის შეიქმნა, ამ სეზონში ექვს ინგლისურ, ხუთ ესპანურ და ოთხ-ოთხ იტალიურ და გერმანულ გუნდს მოიცავს - ოთხი ქვეყანა, რომელიც 36-გუნდიანი ლიგის ეტაპის მონაწილეების ნახევარზე მეტს შეადგენს. მიუხედავად იმისა, რომ ტურნირის ზომა და ღირებულება გაიზარდა - უეფას სატელევიზიო უფლებები 2003-04 წლების სეზონის თითქმის 500 მილიონი ფუნტიდან 2023-24 წლებში 2.8 მილიარდ ფუნტამდე გაიზარდა, ხოლო 2027 წლიდან ახალი ციკლი, სავარაუდოდ, 4 მილიარდ ფუნტზე მეტს გამოიმუშავებს - გამარჯვებულთა წრე შევიწროვდა. ბოლო 15 წლის განმავლობაში ინგლისური და ესპანური კლუბების დომინაცია მხოლოდ „ბაიერნმა“ და „პარი სენ-ჟერმენმა“ დაარღვიეს. იტალიურმა გუნდმა ბოლოს 2010 წელს მოიგო ტურნირი. უდიდესი შოკი იქნება, თუ, მაგალითად, ყოფილი ჩემპიონები „მარსელი“, „აიაქსი“ ან „პორტო“ უახლოეს მომავალში ამ ტურნირს მოიგებენ. კიდევ უფრო მეტი შოკი იქნებოდა „ცრვენა ზვეზდას“, „პსვ-ს“ ან „სტიაუას“ (ამჟამად „ფკსბ“) გამარჯვება, ევროპის თასის ადრინდელი გამარჯვებულების. ტურნირის რეფორმამ მეტ კლუბს მისცა მონაწილეობის, მეტი თამაშის ჩატარებისა და მეტი მოულოდნელობის შექმნის საშუალება - მათ შორის აღსანიშნავია დებიუტანტი „ბოდო/გლიმტი“, რომელმაც ამ სეზონში „მანჩესტერ სიტი“ და „ატლეტიკო მადრიდი“ დაამარცხა. თუმცა, „აიაქსი“, 2019 წელს, იყო ერთადერთი კლუბი ევროპის ტოპ ხუთი ლიგის ფარგლებს გარეთ, რომელმაც ბოლო ორი ათწლეულის განმავლობაში ნახევარფინალში მიაღწია. ბოლო ოთხი სეზონის განმავლობაში, მხოლოდ „ბენფიკა“ (ორჯერ) მოხვდა მეოთხედფინალში. „თუკი ჩემპიონთა ლიგის დაბადებისას, 1992 წელს, ვინმეს ეთქვა, „ასეთი იქნება მომავალში ტურნირი“, დარწმუნებული ვარ, ისინი იტყოდნენ, „ვაუ, ჩვენ მართლა რაღაც დავაშავეთ“, - ამბობს ევროპული კლუბების კავშირის (UEC) პრეზიდენტი ალექს მუციო. მუციო საფრანგეთს მოჰყავს მაგალითად, როგორც გაფრთხილება იმის შესახებ, რომ ტურნირები ზედმეტად „პროგნოზირებადი“ ხდება, სადაც „პსჟ“ 14 წელიწადში მე-12 ტიტულის მოგებას ცდილობს. „ხალხს არ სურს ისეთი ტურნირების ყურება, სადაც იცი, ვინ გაიმარჯვებს“, - ამბობს ის და მიუთითებს, რომ ევროპაში მხოლოდ ოთხი ტოპ ლიგაა დარჩენილი. ლიგა 1 ნამდვილად აწყდება სატელევიზიო უფლებების რთულ მდგომარეობას, ამ სეზონში მატჩებს საკუთარ არხზე პირდაპირი ტრანსლაციის სახით გადასცემს, რაც მას ნიდერლანდების ერედივიზიასთან უფრო აახლოებს, ვიდრე სერია A-სთან, რომლის საშინაო სატელევიზიო შემოსავალიც ოდნავ შემცირდა. სხვა ტოპ ლიგებიც სტაგნაციას განიცდიან. საფრანგეთს, მიუხედავად ნიჭიერ ფეხბურთელთა დიდი რაოდენობისა, ჩემპიონთა ლიგის 1/8 ფინალში მხოლოდ ერთი წარმომადგენელი ეყოლება. მუციო, ბელგიის ჩემპიონის „უნიონ სენ-ჟილუაზის“ უმრავლესობის მფლობელი, ამბობს, რომ გულშემატკივრებს სურთ უფრო თანაბარი კონკურენციის ტურნირები - როგორიცაა პრემიერ ლიგა, კრიკეტის IPL და ამერიკული ფეხბურთის NFL - ხოლო მზარდი ფინანსური უთანასწორობა გამოიწვევს „მდიდრებისა და ღარიბების“ რაოდენობის ზრდას. „ფეხბურთის საზოგადოებამ უნდა გაიაზროს, რომ ის ფუნქციონირებს, როგორც ერთიანი საზოგადოება, განსხვავებით სხვა ბიზნესებისგან“, - ამატებს ის. „ჩვენ ერთმანეთი გვჭირდება“. უეფა აცხადებს, რომ აღიარებს კონკურენტუნარიანი ბალანსის „არსებით მნიშვნელობას თამაშის ჯანმრთელობისა და მდგრადობისთვის“ ევროპულ ფეხბურთში, მაგრამ ეს ასევე არის „რთული გამოწვევა“, რომლის მოგვარებაც ევროპის მმართველ ორგანოს მარტო არ შეუძლია. მათი თქმით, ლიგებსა და კლუბებს შორის სტრუქტურულ უთანასწორობაზე გავლენას ახდენს ფართო სპექტრი ფაქტორებისა, რომლებიც სცილდება ევროპული ტურნირებიდან მიღებულ შემოსავლებს - მათ შორის შიდა ბაზრები, კომერციული პოტენციალი, კლუბებისა და ლიგების ისტორია და სტატუსი, ასევე ეროვნული განაწილების მეთოდები. მართლაც, მთელ ევროპაში დომინანტი ჩემპიონების ფენა ჩამოყალიბდა - „ლუდოგორეცის“ გარდა, „ცრვენა ზვეზდამ“ ზედიზედ რვა ტიტული მოიგო სერბეთში, ხოლო უნგრეთის „ფერენცვაროშსა“ და სლოვაკეთის „სლოვან ბრატისლავას“ შვიდ-შვიდი ტიტული აქვთ. თუმცა, ამ კლუბებიდან არცერთმა არ ითამაშა ჩემპიონთა ლიგის ძირითად ეტაპზე ამ სეზონში - „ფერენცვაროში“ „ლუდოგორეცს“ დაუპირისპირდა, ხოლო „ცრვენა ზვეზდა“ „ლილს“ შეხვდა ევროპა ლიგის ფლეი-ოფის ეტაპზე, „სლოვანმა“ კი კონფერენს ლიგაში ვერ გაიარა. „ფერენცვაროშის“ აღმასრულებელმა დირექტორმა, პალ ოროსმა, ადრე BBC Sport-ს განუცხადა, რომ „უფსკრული იმდენად დიდია, რომ ჩვენ ალბათ ვერასდროს დავეწევით“ ევროპის ელიტას. თუმცა, მათ ხშირად უწევთ საკუთარი შიდა ლიგების სრულად დომინირება, რათა ევროპის ტოპ კლუბებთან ერთსა და იმავე ტურნირში თამაშის შანსი ჰქონდეთ. „სლოვანის“ გასულ სეზონში ჩემპიონთა ლიგაში მოხვედრა სიამაყის მომენტი იყო - ეს მათი პირველი გამოჩენა იყო 1993 წლის დამოუკიდებლობის შემდეგ, როდესაც ისინი ჩეხოსლოვაკიის პირველი ლიგის ჩემპიონებად კვალიფიცირდნენ. მას შემდეგ, რაც ბიზნესმენმა ივან კმოტრიკმა „სლოვანი“ 2008 წელს შეიძინა, ისინი კვლავ სლოვაკეთის დომინანტურ ძალად იქცნენ. სპორტული დირექტორის, რობერტ ვიტეკის თქმით, მიზანია გახდნენ „გერმანიის „ბაიერნის“ მსგავსი, რომელიც ტიტულებს წლიდან წლამდე იგებს“. „ფინანსური მდგრადობის გასაღები ევროპული თასების ერთ-ერთ ძირითად ეტაპზე თამაშია“, - განმარტავს ვიტეკი. „სლოვაკეთიდან, რეალური შანსისთვის, ტიტული უნდა მოიგო“.